Ekvadorun cənub-şərqində yerləşən tropik meşələrdə alimlər şüşə qurbağanın yeni növünü — “Nymphargus dajomesae”ni aşkar ediblər.

Bu növ 2020-ci ildə Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında ölkə tarixində qızıl medal qazanan ilk qadın olan ekvadorlu ağır atlet Neisi Daxomesin şərəfinə adlandırılıb.

Şüşə qurbağalar (Centrolenidae fəsiləsi) amfibiyaların ən qeyri-adi qruplarından biridir. Onların əsas fərqləndirici xüsusiyyəti bədənin alt hissəsində şəffaf və ya yarımşəffaf dərinin olmasıdır. Bir çox növdə qarın divarı vasitəsilə ürək, qaraciyər və bağırsaqlar da daxil olmaqla daxili bəzi orqanları görmək mümkündür. Bu şəffaflıq toxumaların və piqment hüceyrələrinin xüsusi yerləşməsi sayəsində yaranır, bu da işığın səpələnməsini azaldır və qurbağanın yarpaqlar fonunda demək olar ki, görünməz olmasına imkan verir.

Yeni növ 2017 və 2018-ci illərdə rütubətli tropik meşələrlə örtülü, uzaq dağlıq ərazidə yerləşən El-Kimi təbiət qoruğunda keçirilmiş ekspedisiyalar zamanı aşkar edilib. Bu meşələr And dağlarının şərq yamaclarında yerləşir və son dərəcə yüksək endemizm səviyyəsi ilə seçilir, yəni burada yalnız bu əraziyə xas olan növlər mövcuddur.

Xarici görünüşünə görə “Nymphargus dajomesae” olduqca sadədir: yuxarı hissədə vahid yaşıl rəngə malikdir ki, bu da yarpaqlar arasında gizlənməyə imkan verir. Dərinin səthi bir qədər dənəlidir, bu isə onu daha hamar dərili yaxın növlərdən fərqləndirir. Bədənin alt hissəsində işıq əks etdirən hüceyrələr — iridoforları ehtiva edən ağımtıl membran yerləşir. Bu hüceyrələr sıx təbəqə əmələ gətirərək ürək, qida borusu, mədə və böyrəklər kimi həyati vacib orqanları qismən örtür. Digər orqanlar isə şəffaf dəri vasitəsilə görünür ki, bu da şüşə qurbağalara xas xüsusiyyətdir.

Tədqiqatçılar bunun həqiqətən yeni növ olduğunu təsdiqləmək üçün DNT-nin molekulyar analizini aparıb və əldə olunan nəticələri “Nymphargus” cinsinin digər nümayəndələrinin genetik ardıcıllıqları ilə müqayisə ediblər. Nəticələr göstərib ki, bu növ təxminən 4,5 milyon il əvvəl, pliotsen dövründə ən yaxın qohumlarından ayrılmış ayrıca təkamül xəttinə malikdir. Bu isə o deməkdir ki, qurbağa milyon illərdir mövcuddur, lakin indiyədək elmə məlum olmayıb. Yeni növün təsviri tələbə-bioloq Milena Masaçe tərəfindən həmkarları ilə birlikdə hazırlanıb. Onların tədqiqatı 2026-cı il aprelin 8-də “PLOS ONE” elmi jurnalında dərc olunub.

XXI əsrdə yeni növün aşkar edilməsi təəccüblü görünə bilər, lakin tropik regionlar üçün bu, adi haldır. Ekvador amfibiyaların müxtəlifliyinə görə dünyanın ən zəngin ölkələrindən biri hesab olunur və ölkənin bir çox əraziləri hələ də səthi şəkildə öyrənilib. El-Kimi qoruğunda xüsusilə yüksək müxtəliflik qeydə alınıb, belə ki, burada aşkar edilən amfibiyaların 85 faizdən çoxu bu ərazidə əvvəllər qeydə alınmamış növlərdir, bəziləri isə ümumiyyətlə elm üçün yenidir.

Belə regionlar bəzən “bioloji adalar” və ya “itirilmiş dünyalar” adlandırılır. Təcrid olunmuş dağ vadiləri və meşələr heyvan populyasiyalarının bir-birindən asılı olmadan inkişaf etməsi üçün şərait yaradır. Zaman keçdikcə bu, allopatrik növəmələgəlmə kimi tanınan proses nəticəsində yeni növlərin yaranmasına gətirib çıxarır. Məhz buna görə And dağlarının şərq yamacları təkamül müxtəlifliyinin qlobal mərkəzlərindən biri hesab olunur.

Lakin elmi əhəmiyyəti ilə yanaşı, belə ərazilər tez-tez ciddi təhlükələrlə üzləşir. Yeni növün aşkar edildiyi yer kənd təsərrüfatı sahələrindən və iri dağ-mədən layihəsindən cəmi bir neçə kilometr məsafədə yerləşir. Dağ-mədən fəaliyyəti suyun ağır metallarla çirklənməsinə, yaşayış mühitlərinin məhvinə və çayların hidroloji rejiminin dəyişməsinə səbəb ola bilər ki, bu da amfibiyalar üçün xüsusilə təhlükəlidir. Bu heyvanlar nazik dəriyə malikdir və rütubətli mühitlə sıx bağlıdır, buna görə də ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklərə son dərəcə həssasdır.