Bu maraqlıdır!

Diptix, Triptix və Poliptix nədir

Diptix - eyni fikir, mövzu və süjetlə birləşdirilmiş iki fotoşəkildən ibarət olan təsviri sənət əsəridir. Bu söz qədim yunan sözü olub, mənası "ikiqat qatlanmış, ikiqatlanan lövhə" deməkdir.


Qədim zamanlarda yunanlar və romalılar iç üzü yazı üçün nəzərdə tutulmuş taxtadan, sümükdən və metaldan hazırlanmış bir birinə bərkidilmiş ikiqaornamentlərlə bəzədilirdi. 


Diptix modul şəkillərdə iki hissənin eyni ölçüdə olmasına ehtiyac yoxdur, eyni zamanda bir-birinə nisbətən fərqli şəkildə də yerləşdirilə bilər.

 

Sonralar diptix qədim kilsə liturgiyalarında yad edilən adlar siyahısı mənasında işlədilmişdir. Bu cür kitabələr əlavə lövhələrə də malik olduqları üçün onları səhifələrə müvafiq triptixa, pentaptixa, poliptixa və s. adlandırdılar.

 

IX-cu əsrdən etibarən, zadəganların evlərini bəzəmək məqsədilə, ikonlar - qatlanan diptix şəklində hazırlanmağa başlandı. Bu günə qədər bu cür rəsmlərə bir çox insanın evində rast gəlmək mümkündür.


Britaniya Muzeyi diptixi "dini / ritual avadanlıqları" kimi təsnif edir. Bu əsərlərin çoxu, məsələn, Müqəddəs Stefanı və Martini təsvir edən XV əsr diptixi, fil sümüyü və daşdan oyulmuşdur. 


Uzun bir müddətdən sonra sənətkarlar kilsə  poliptixlərini müasir interyer əşyalarına çevirdilər. Etiraf etməliyik ki, onlar çox gözəl görünür və çox yönü, müxtəlifliyi, mövzusu, ölçüsü və rəngi baxəməndan seçim etməyə imkan verir.

 

Klassik və müasir incəsənətdə çoxsaylı diptix mövcuddur. Qədim dövrlərdən qalan eksponatlar nadirdir və dünyanın ən böyük muzeylərinin kolleksiyalarında saxlanılır. Məsələn, Viltonun diptixi 1396-cı ildə düzəldilmişdir . Kral II Riçarda həsr edilib və hazırda Londondakı Milli Qalereyada saxlanılır. Bu incəsənət əsəri - dəmir məftillərlə birləşdirilmiş iki palıd paneldən ibarətdir. Rəsmdə Müqəddəs Məryəm, üç müqəddəs və Kral Riçard təsvir edilmişdir.

 

Rəssam Jan Qossartin başqa bir maraqlı diptixi Parisdə, Luvrda nümayiş olunur. 

 

Müasir incəsənətdə ən məşhur diptixlərdən biri - Endi Vorholun "Merilin. Diptix" (1962) əsəridir. 

 

Diptix şəklində hazırlanmış müasir modul şəkillər, -  planetimizin təəccüblü guşələrini, mənzərəli çiçəklərini, müxtəlif qidalarını və ya heyvan şəkillərini təsvir edir.

 

Triptix- incəsənətdə çox məşhur bir formatı olan üç hissəli modul rəsmdir. Abstrakt rəsmlər, şəhər mənzərələri bu tip modul şəkillərində çox yaxşı görünür.Triptix sözünün mənşəyi "üç lövhədən ibarət olan" mənasını verən yunanca "triptychos" dır. Qədim zamanlardan bəri triptix ənənəvi olaraq kilsələrdə istifadə olunurdu. Bu üçqat panel - bir böyük, yan tərəflərində isə biri orta, digəri isə daha kiçik lövhələrdən ibarətdir. 


Üçlü format bir çox sənətçi tərəfindən istifadə olunur, belə ki, hər bir şeyin əvvəlini, ortasını və sonunu təmsil edir.


Poliptix (digər yunan dilindən - "çox lövhələrdən və ya qıvrımlardan ibarət olan") - 3-dən çox hissədən ibarət olan modul şəkildir. Poliptixlər, bütün modul şəkillər kimi, seqmentlərə bölünən bir görüntüdür.


Poliptixlər - intibah dövrünün sənətçiləri tərəfindən yaradılmışdır (əksəriyyəti əsərlərini kilsələrin və kafedrallaın divarlarında yaratmışdılar). Poliptix bir sənət növü olaraq Yaponiya incəsənətində də qədimdən də çox məşhurdur.