"Molla Nəsrəddin"ə gedən yol
1903-cü ildə C.Məmmədquluzadə Tiflisdə olarkən “Şərqi-Rus” qəzetinin redaktoru Məhəmməd ağa Şahtaxtlı ilə görüşür.
Bu görüş haqqında C.Məmmədquluzadə öz tərcümeyi-halında belə yazır:
- Məhəmməd ağa küçədə mənə rast gəldi və apardı “Annona” yeməkxanasına. Orada məni qonaq elədi və məndən soruşdu ki, Mirzə, yazıdan-pozudan nəyin var? Mən cibimdən Novruzəlinin poçt qutusuna kağız salmaq hekayəsini çıxartdım, verdim Məhəmməd ağaya. Ədibi-möhtərəmimiz hekayəni oxuya-oxuya elə şiddətlə güldü ki, qonşular bizə tərəf təəccüblə baxmağa başladılar. Buradan Məhəmməd ağa məni apardı düşdüyüm “Qafqaz” mehmanxanasına və zorla şeylərimi qoydu faytona. Məni evinə aparıb dedi ki, Mirzə, gərək qalasan, qəzetim üçün hekayə yazan olasan. Mən qaldım...
Yazıçının “Şərqi-Rus” qəzetindəki fəaliyyəti “Poçt qutusu” hekayəsinin qəzet səhifələrində dərc edilməsi ilə başlandı. Qəzetdə nəşrolunan ikinci əsər “Kişmiş oyunu” adlı hekayə idi.
Bir müddət “Şərqi-Rus”da çalışan C.Məmmədquluzadə “Novruz” adlı qəzet çıxarmaq fikrinə düşür və bunun üçün, əlbəttə ki, dövlətdən rəsmi şəkildə icazə alır, lakin sonralar müəyyən səbəbdən bundan imtina edir.
Cəlil Məmmədquluzadəyə “Molla Nəsrəddin” jurnalını nəşr etmək üçün 4 mart 1906-cı il tarixli 874 nömrəli icazə şəhadətnaməsi verilir.
Xatirələrində Cəlil Məmmədquluzadə yazırdı:
...Və yadımdadır ki, qələm azadlığı o yerə çatdı ki, bir gün bazarda qəzetsatan uşaqları “Kukureku” deyə çığıra-çığıra şəkilli bir jurnalı satan gördüm. Bu jurnal rus dilində çap olunurdu. Adı “Kukureku” idi. Və jurnalın haman gün rast gəldiyim bir nömrəsində bir xoruz şəkli çəkilmişdi. Xoruzun başı əsrin padşahı Nikolayın başı idi. Boğazı və bədəni xoruz idi. Şəklin təfsilatı indi yadımda deyil...”
Bəs necə oldu ki “Molla Nəsrəddin” yarandı?
Yazıçımızın yadında qalmış və çar məmurlarının dərin həyəcanına səbəb olmuş bu satirik jurnal cəmiyyət tərəfindən böyük sevinc və rəğbətlə qarşılanmışdı. “Kavkazskoe utro” qəzeti yazırdı:
“Tam etiqadla demək olar ki, məzmununun müxtəlifliyi, bədii işlənməsi, güclü və sərrast satirası ilə bu qədər müvəffəqiyyətlə tərtib edilmiş belə jurnal Tiflisdə görünməmişdi. O heç barədə paytaxt jurnallarından geri qalmır”.
“Xatirat”ında Cəlil Məmmədquluzadə yazırdı:
“Molla Nəsrəddin”i təbiət özü yaratdı, zəmanə özü yaratdı”.
20.02.2021